Авторизатсия
Даромадан ба шабакаҳои иҷтимой:
16:00
23 Сентябр 2017
  • ДУШАНБЕ:
  • °C
Дар ин ҷо ду гузориш дар бораи нерӯгоҳи барқи обии Норак бихонед.
05:00

Саймуддин ДӮСТОВ, коршиноси бунёди “Индем”: Сафари раисиҷумҳури Туркманистон ба Душанбе бар гуфтугӯ идома дод, вале ба ҳамкорӣ вусъат набахшид

Душанбе. 8 май. ТоҷикТА – Нигинаи Азизмурод. Сафари расмии раисиҷумҳури Туркманистон Гурбангулӣ Бердимуҳаммадов ба Тоҷикистон дар рӯзҳои 5-6 май идомаи мантиқии гуфтугӯҳои созандаи миёни ду кишвари дӯст гардид, вале ба ҳамкориҳои дуҷонибаи Тоҷикистон ва Туркманистон вусъат наафзуд. Чунин арзёбӣ кард натоиҷи сафари ахири роҳбари Туркманистонро ба Душанбе, коршиноси мустақилли тоҷик аз бунёди ҷумҳуриявии “Индем” Саймуддин Дӯстов зимни посух додан ба пурсишҳои хабарнигори хабаргузории ТоҷикТА.  

- Шумо муносиботи дуҷонибаи миёни Душанбе ва Ишқободро дар пасманзари сафари расмии ахири раисиҷумҳури Туркманистон ба Тоҷикистон, чӣ гуна арзёбӣ мекунед?
- Муносиботи мо бо Ишқобод, албатта, хуб аст. Инро то андозае воқеъияти сафари сарвари Туркманистон ба пойтахти ҷумҳурии мо, ки дар раванди он сарони ҳар ду давлат имкони идомаи тамос дар сатҳи олиро доштанд, нишон дод. Вале ин боздид, ба назари ман, ба рушди муносиботи дуҷонибаи иқтисодӣ, вусъати воқеъии қобили ламс набахшид.    
- То чӣ андоза ин қазоват бетарафона аст, агар ба ёд биоварем, ки дар натиҷаи мулоқоти сатҳи олии рӯзи душанбе дар Душанбе, 9 санади тавсаъаи муносиботи тоҷику туркман ба имзо расид?
- Дарҳақиқат, миёни асноди имзошуда, мувофиқатномаи сохтмони дабиристони ба номи Махтумқулӣ дар ноҳияи Ҷилликӯли ҶТ ҳаст. Қарордодҳои ҳамкорӣ дар заминаҳои нақлу ҳамл, ҷаҳонгардӣ, фарҳанг ва омӯзишу парвариш вуҷуд дорад. Сарвари Туркманистон дар раванди мулоқот бар саъйу кӯшишҳои амалӣ барои анҷоми босуръати тарҳи лӯлакашии газ аз Туркманистон ба Хитой, ки аз қаламрави Тоҷикистон низ мегузарад, таъкид кард. Дар ҳамин ҳол, ман ба ин назарам, ки мувофиқатномаҳои баимзорасида ва баёнияҳои эъломкардаи сарони ҳар ду кишвар бештар моҳияти эълонӣ дорад. Ҳамзамон, ба фикри ман, тайи сафари расмии раисиҷумҳури Туркманистон ба Душанбе ҳеч гуна муъомила ва қарордодҳои тиҷоратӣ ба имзо нарасид. Қобили таваҷҷуҳ аст, ки дар раванди музокироти ҳар ду роҳбар ҳеч гуна арқоме эълом нашуд, ки аз рушди афзояндаи ҳамкориҳои тиҷоративу иқтисодӣ бозгӯӣ кунад.
- Оё чунин арқом ҳаст?
- Рақамҳо ҳаст, вале мутаассифона, онҳо на афзоиш, балки коҳиши суръати тавсаъаи ҳамкориҳои иқтисодии туркману тоҷикро нишон медиҳад. Як мисол. Ба асоси иттилоъи агентии омори ҶТ, дар семоҳаи аввали соли равон ҳаҷми гардиши тиҷоратии миёни Тоҷикистон ва Туркманистон дар қиёс бо семоҳаи аввали соли 2013, 57 дарсад коҳиш ёфтааст. Ин дар ҳолест, ки гардиши молии миёни ду кишвар дар семоҳаи аввали соли ҷорӣ хеле кам буда ва ҳамагӣ шумори беш аз 14, 6 миллион доллари ИМА-ро нишон медиҳад...        
- Шумо дар мавриди мувофиқатномаи роҳи оҳан, ки Тоҷикистон ва Туркманистонро аз тариқи Афғонистон ба ҳам хоҳад пайваст, чӣ меафзоед?
- Имзои мувофиқатномаи роҳи оҳан, ки Тоҷикистон ва Туркманистонро аз тариқи Афғонистон ба ҳам хоҳад пайваст, ҳадафи аслии ҷониби тоҷик буд. Ба пиндори ман, мутаассифона, ин санад ба асоси шарту шароити ҷониби туркман ба имзо расид, ба масире, ки дарозиаш ду баробар тӯлонитар аст ва мувофиқан таъмину тамвили он чанд баробар бештар хоҳад буд, ки дур аз тавоноии ҷониби тоҷик аст. Ҳамзамон тазаккур мекунам, ки мо чор сол пеш, пайкорро барои ба даст овардани роҳи оҳани Афғонистон, ба Ӯзбекистон бохтем. Ин бохти Амонулло Ҳукумови машҳур буд ва мақомоти кунунӣ низ ҳамин гуна сиёсатро идома медиҳанд. Куллан дар ин масоил, ҳеч гуна дигаргунӣ вуҷуд надорад.
- Дар мавриди ояндаи ин тарҳи роҳи оҳан, чӣ пешгӯӣ метавон кард?
- Пешгӯии ман чунин аст. Ин тарҳ моҳиятан мисли вазъияти Афғонистон печида аст ва лоиҳаи таъмини молии он низ хеле мураккаб аст. Ҷониби афғонро бунёдҳои байналмилалӣ намояндагӣ хоҳанд кард ва табиист, ки ҷониби тоҷикро ба тадриҷ аз раванди музокирот берун мекунанд, зеро роҳи оҳани ӯзбек дар ду соли охир танҳо аз ҳисоби боло бурдани нархҳо, беш аз 1 миллиард доллари ИМА ба даст овард, ки дар ҳисоби вижаи вазорати молия мутамаркиз шудааст. Ва усулан барои ин, раиси роҳи оҳани ӯзбек бо унвони қаҳрамони Ӯзбекистон тақдир гардид. Роҳи оҳани ӯзбек дар Афғонистон ба сурати пойдор кор мекунад. Онҳо то Мазори Шариф роҳи оҳан сохтанд. Ва дар оянда низ корро ба асоси ин лоиҳа пеш хоҳанд бурд, дар ҳоле ки дорои захоири аъзиме ҳастанд, ки аз субъектҳои тоҷик ба шарофати сиёсати кунди мақомот ва соир масъулони роҳи оҳани ҶТ ба даст овардаанд.
Агар куллан муносиботи миёни ҳар ду кишварро арзёбӣ кунем, гуфт мусоҳибамон, ба таври умда, ин равобити тиҷоратист. Дар равобити тиҷоратӣ масоили умда, табиист, ки фаровардаҳои нафтии туркман барои ҶТ аст. Ин, пеш аз ҳама, сӯхти реактивӣ ва кокси нафтӣ аст, ки ҶТ дар ҳаҷми хеле зиёд ворид мекунад. Ҷониби туркман дар ин масъала низ ба шарти тоҷикон розӣ нашуд, ҳарчанд дар нархи роҳи оҳан бо тахфифи каме гузашт кардааст. Вале ахзи молиёти дуҷонибаи 5 дарсадии миёни Тоҷикистон ва Туркманистон бар фаровардаҳои нафтӣ то кунун лағв нашудааст, ҳарчанд дар он замон ҶТ зери фишори ФР бар чунин гузашт ниёзи шадиде дошт.
- Шумо ваъдаҳои туркманҳоро, ки изҳори омодагӣ карданд, то ба Тоҷикистон газ ва барқ бидиҳанд, чӣ гуна арзёбӣ мекунед?
- Ман дар ин росто рӯҳбаландии бархе аз коршиносон ва ҳукумати кишварро надорам. Аввалан, Ӯзбекистон ба ҳеч ваҷҳ намегузорад, ки чунин чизе амалӣ шавад. Дар мавриди газ, ҳатто дар масоили нархи хариди гази сӯхт, мо бо Туркманистон мушкил дорем, зеро дар биржаҳои туркман бозаргонони афғон нишастаанд, ки қариб ҳамеша кулли ҳаҷми гази сӯхтро мехаранд. Бинобарин, роҳ ёфтани ширкатҳои мо ба он ҷо душвор аст. Ин ки қаблан бахше аз гази сӯхт ба Афғонистон аз тариқи қаламрави Тоҷикистон содир мешуд, низ нақш дорад. Дар ин бахш тоҷирони бузурги афғон дар ин ҷо мушкил доштанд. Вале ҳамакнун дастрасии мо ба гази сӯхти туркман ба мушкил мувоҷеҳ шудааст, мо маҷбурем ба ҳар як тонна ҳудуди 10 дарсад нархи изофӣ бипардозем.  
- Гази туркман бо эҳдоси лӯлаи гази Туркманистон, Ӯзбекистон, Тоҷикистон, Қирғизистон ва Хитой чӣ дурнамое хоҳад дошт?
- Масоили марбут ба гази туркман ва эҳдоси лӯлаи гази Туркманистон, Ӯзбекистон, Тоҷикистон, Қирғизистон ва Хитой борҳо баррасӣ шудааст. Вале ҳатто ҳангоме ки намояндагони Қирғизистон талош карданд, то ба Тоҷикистон кумак расонанд, натоиҷ муассир набуд, зеро дар ин замина сатҳи музокиракунандагони мо поин буд. Аз ин ҷост, ки онҳо натавонистанд шарту шароити муфид барои Тоҷикистонро ба даст оранд. Ӯзбекистон ба шарту шароити аслии худ даст ёфт, ки мувофиқи он бастҳои тавзеъи сайёри ин лӯлаи газ набояд дар қаламрави Тоҷикистон ҷойгир шавад. Мо ба асоси қавонини байналмилалӣ, ба сурати хаттӣ таъаҳудот додаем, то дар қаламрави кишварамон ин газро нигоҳ надорем. Бинобарин, ин ҳама суханони дӯстона дар робита ба ҳар гуна тавофуқҳо – афсонае беш нест. Мо дар нахустин рӯзҳои декабри соли равон боз ҳам асари зарарноки тавофуқҳои бефоидаро эҳсос хоҳем кард.  
- Метавонед роҷеъ ба масоили муқаррароти раводидӣ бо Туркманистон чизе бигӯед?
- Низоми раводидии мо бо Туркманистон мисли пешин бидуни тағйир боқӣ мондааст. Табодули вижаи башардӯстона низ миёни Туркманистон ва Тоҷикистон вуҷуд надорад...                        

Ҳамкорон